DETALJI KOJI SU ZAINTRIGIRALI JAVNOST: Analiza predstojećih izbora u Mađarskoj: Pobeda Petera Mađara donela bi promenu, ali ne bi uklonila sve tenzije sa EU i Ukrajinom

Parlamentarni izbori u Mađarskoj 12. aprila mogli bi označiti prekretnicu u odnosima zemlje sa Briselom i Kijevom.

Pobedа opozicionog lidera Petera Mađara i njegove partije Tisa verovatno bi označila odmak od konfrontacione spoljne politike koju sprovodi premijer Viktor Orban, čak i ako su neki izazovi i politička ograničenja jasno vidljivi.

Mađar je pažljivo kalibrirao retoriku kampanje kako ne bi otuđio birače oprezne prema stranim uticajima, ali njegovo vođstvo moglo bi postepeno pomeriti Budimpeštu ka kooperativnijem stavu sa zapadnim partnerima po većini pitanja, piše Marton Gelert na portalu nemačkog Maršalovog fonda.

Nema više „ne“

Van Mađarske, najdirektniji efekat pobede Tise osećao bi se u Briselu. Tokom većine proteklih 16 godina na vlasti, Orban je često koristio veto u EU da odlaže ili ublažava akcije povezane sa Ukrajinom.

Blokirao je proces pristupanja zemlje, pakete finansijske pomoći i sankcije Rusiji. Mađar je signalizirao da bi težio kooperativnijem odnosu sa Briselom, naročito zato što je otključavanje oko 18 milijardi evra EU fondova zamrznutih zbog zabrinutosti za vladavinu prava i korupciju glavni predizborni cilj.

Mađarska pod Mađarom mogla bi postati predvidljiviji partner u odlučivanju unutar bloka, iako promena tona ne bi nužno značila dramatično povećanje direktne podrške Ukrajini, naročito u vojnoj sferi.

Opozicioni lider je dosledno osudio rusku invaziju i naglašavao pravo Ukrajine da brani svoj suverenitet, ali je takođe održao stav da Mađarska treba izbegavati direktno uključivanje u rat. Protivi se raspoređivanju mađarskih trupa i transferu oružja Ukrajini sa mađarske teritorije.

Kao poslanik u Evropskom parlamentu, Mađar, poput drugih iz svoje stranke u zakonodavnom telu, zauzeo je nijansiran i često kontradiktoran stav po pitanjima vezanim za Ukrajinu.

Oni se često razlikuju od svoje parlamentarne grupe, Evropske narodne partije (EPP), po osetljivim pitanjima.

Predstavnici Tisa u Briselu generalno se protive proruskoj naraciji Orbanove vlade, ali su taktički povremeno usklađivali stavove sa Fidesom po određenim glasanju vezanim za Ukrajinu, ponekad se uzdržavajući kako bi izbalansirali politiku sa stavovima domaće javnosti.

Nije jasno da li ova strategija proističe iz stvarnih stavova Tisa ili iz strateškog nastojanja da se ublaže politički napadi Fidesa pred izbore.

Mađarovi stavovi o budućem članstvu Ukrajine u EU takođe su oprezni, i on se zalagao protiv ubrzanog pristupanja zemlje EU. Predlaže da se pitanje stavi na glasanje na nacionalnom referendumu, pristup koji sugeriše da bi manje disruptivna mađarska vlada bila oprezna da podrži integraciju Ukrajine bez snažne domaće političke podrške.

Bolje ponašanje

Vlada Mađara mogla bi se najviše razlikovati od Orbanove po retorici i diplomatskom stavu prema Rusiji.

Lider Tisa je signalizirao da Mađarska treba bliže sarađivati sa evropskim partnerima i biti manje naklonjena Kremlju. To bi moglo značiti manje javnih sukoba sa Briselom oko politike sankcija i doslednije usklađivanje sa širim EU pristupom izolaciji Rusije.

Energetska politika, međutim, odlučujući faktor u mađarskoj spoljnoj politici, bila bi među najvećim izazovima za Mađarovu vladu. Zavisnost zemlje od ruskih energenata bila je odlučujući faktor u opreznom pristupu pitanjima koja uključuju Moskvu. Orbanova vlada se protivila EU sankcijama koje ograničavaju kupovinu ruskih energenata, jer se to posmatra kao „nacionalna bezbednost“.

Mađar je naznačio da bi vremenom želeo da smanji zavisnost, ali da bi za to trebalo nekoliko godina. Nagli odmak od ruskih energenata ugrozio bi mađarsku ekonomiju, što je on delimično priznao u intervjuu za mađarsku službu RFE/RL. Njegov cilj je, rekao je, da se prekine uvoz ruskih fosilnih goriva do 2035, znatno posle EU cilja za 2027.

Nova vlast u Budimpešti, stoga, ne bi značila odnose bez tenzija sa Kijevom. Mađar se čak javno sukobio sa ukrajinskim predsednikom Volodimirom Zelenskim tokom kampanje, zahtevajući izvinjenje zbog pretećih izjava prema Orbanu. Taj incident je dodatno pogoršao dugogodišnje tenzije između dve zemlje, koje podsećaju na tretman etničkih Mađara u Transkarpatiji u Ukrajini.

Implikacije pobede Tise mogu biti značajne, ali će biti i nijansirane. Stranka bi postepeno preusmeravala mađarsku spoljnu politiku, a ne da je kompletno preokrene. Mađar je jasno izrazio nameru da obnovi poverenje sa zapadnim saveznicima, posebno EU i NATO, što predstavlja značajan zaokret u odnosu na Orbanov pivot ka Istoku.

Ipak, izazivač bi održavao pragmatične, na nacionalnom interesu zasnovane odnose. To bi omogućilo veće usklađivanje sa zapadnim konsenzusom o Ukrajini, čak i ako napredak dolazi sporo i oprezno. Za Kijev, samo to bi već imalo značaj.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.