Dvorci Srbije: Zapušteni, oronuli, zaboravljeni i na prodaju u bescenje

Porodica Dunđerski je u Vojvodini imala više dvoraca. Pored pomenutog Sokolac, koji je građen kao miraz Lenke Dunđerski i u kom se do prodaje nalazio njen portret, postoji i dvorac Dunđerskih u Kulpinu. Taj dvorac je originalno građen za porodicu Stratimirović iz koje su potekli čuveni mitropolit Stevan Stratimirović i komandant srpske vojske u Vojvodini u Revoluciji 1848. i 1849. Đorđe Stratimirović.

Lazar Duđerski bio je vlasnik i dvorca Bezeredi-Dunđerski u današnjem Čelarevu, koji je kupio od naslednika prethodnog vlasnika Bezeredija. Kako se dvorac nalazio blizu njegove fabrike piva u njemu je često boravio i gostio čuvene goste: Jovana Jovanovića Zmaja, Lazu Kostića, Paju Jovanovića, Uroša Predića, Stevana Todorovića i druge umetnike tog vremena.

Todorović i Predić su, navodno, upravo tu slikali članove porodice Dunđerski, a u dvorcu se rodila čuvena ljubav Laze Kostića prema Lenki Dunđerski.

Želja Lazarevog sina Gedeona bila je da dvorac pokloni državi, a posle Drugog svetskog rata zdanje postaje vlasništvo Predsedništva FNRJ i u njemu je povremeno boravio Josip Broz Tito. U dvorcu je od 1967. godine bio muzej stilskog nameštaja i deo Muzeja Vojvodine u kojem su bili izloženi eksponati kako iz vremena Dunđerskih, tako i nameštaj koji je Tito koristio. Muzej je bio na mapi školskih ekskurzija i posećivan sve do 2002. godine, kada je zbog lošeg stanja objekta zatvoren i iseljen.

Poslednji u nizu dvoraca Dunđerskih bio je dvorac Damaskin u Hajdučici. Damaskini iz Rumunije su dvorac sagradili 1824. godine u selu koje su počeli da naseljavaju 1809. godine stanovništvom koje bi za njih radilo. Lazar Dunđerski je dvorac kupio 1890. godine. Posle Drugog svetskog rata i ovaj dvorac je nacionalizovan, a u njega je useljen PDP „Hajdučica“. Deo nameštaja i umetničkih slika iz vremena Dunđerskih je sačuvan, a objekat se sada nalazi u privatnom vlasništvu i renoviran je.